Twee derde van de Nederlandse ondernemers loopt dit jaar tegen een personeelstekort aan, en bijna een op de drie mkb'ers draait daardoor zelf extra uren. Niet incidenteel, maar structureel: zo'n twee derde van die groep werkt inmiddels tussen de 40 en 50 uur per week. De vacature staat al maanden open, de sollicitaties blijven uit, en dus vult de eigenaar het gat zelf.
Het bijzondere is dat dit optimisme niet in de weg staat. Het CBS meldde deze week dat het ondernemersvertrouwen aan het begin van het derde kwartaal is gestegen naar min 5,3, de grootste sprong sinds juli 2021. Ondernemers zien de toekomst dus rooskleuriger in dan een paar maanden geleden, terwijl ze tegelijk zelf de avonduren en weekenden vullen om de winkel draaiend te houden. Dat is geen tegenstrijdigheid, het is precies hoe het er in de praktijk aan toegaat.
De cijfers achter het gat op de werkvloer
In het kleinbedrijf ervaart ruim 61 procent van de ondernemers personeelstekort, in het middenbedrijf loopt dat op tot 67 procent en in het grootbedrijf zelfs tot ruim 72 procent, blijkt uit onderzoek van MKB-Nederland. Personeelstekort is daarmee volgens diezelfde ondernemers de grootste belemmering voor groei, groter nog dan financiering of regeldruk. Wie een goede kandidaat vindt, ziet die vaak binnen een week weer vertrekken naar een concurrent met een net iets hoger salaris.
Het gevolg is dat de eigenaar zelf inspringt op de vloer, achter de kassa of in de klantenservice. Dat werkt op korte termijn, maar het knaagt aan de tijd die eigenlijk naar strategie, verkoop of nieuwe klanten had moeten gaan. Precies de taken die een bedrijf laten groeien, blijven liggen omdat er 's avonds nog een dienst ingevuld moet worden.
Waarom het vertrouwen toch stijgt
Volgens het CBS zijn ondernemers minder negatief over de verwachtingen voor de komende drie maanden dan over de afgelopen periode. Vooral in de bouw, de landbouw en de industrie trekt het vertrouwen aan, in de industrie zelfs naar het hoogste niveau sinds begin 2022. Alleen de autohandel en -reparatie zag het vertrouwen licht dalen. Tegelijk zegt 78 procent van de ondernemers meer economische onzekerheid te voelen dan een jaar geleden, vooral door geopolitieke spanningen.
Dat samenspel is typerend voor deze fase: de orderportefeuille trekt aan, maar de mensen om die orders uit te voeren ontbreken. Een aannemer die eindelijk weer volle agenda's ziet, kan die klussen niet plannen zonder extra vakmensen. Een horecaondernemer die de zomer goed heeft gedraaid, staat in september weer zelf achter het fornuis omdat de vakantiekracht is vertrokken.
Wat ondernemers al proberen
Uit onderzoek van MKB Servicedesk komen twee oplossingen het vaakst naar voren: 34 procent van de ondernemers verbetert de arbeidsvoorwaarden en 25 procent zet in op automatisering. Beide routes hebben hun grenzen. Een hoger uurloon trekt personeel weg bij de buurman, maar lost het landelijke tekort niet op. Automatisering helpt vooral bij herhalend werk, denk aan planning, facturatie of voorraadbeheer, en veel minder bij taken die persoonlijk contact vragen.
Toch is de combinatie vaak effectiever dan één van de twee apart. Een boekhoudpakket dat facturen automatisch verstuurt, scheelt een paar uur per week die je weer kunt besteden aan het gesprek met een potentiële nieuwe medewerker. Wil je die vrijgekomen uren ook structureel benutten om je vaste lasten te verlagen, dan is het de moeite waard om je vaste lasten eens door te lichten, want elke euro die je bespaart op abonnementen of contracten is een euro die je kunt besteden aan een betere cao voor je team.
De zzp-route heeft haar eigen risico's
Veel ondernemers vullen het gat tijdelijk op met een zzp'er, maar dat is sinds dit jaar geen vrijblijvende keuze meer. De Belastingdienst handhaaft weer actief op schijnzelfstandigheid, en de eerste cijfers laten zien dat de helft van de werkgevers daardoor al minder zzp'ers inhuurt. Voordat je die route kiest, is het slim om te checken wat er precies van je wordt verwacht als je een zelfstandige structureel op de werkvloer inzet. Een boete achteraf is duurder dan de tijd die het kost om het contract goed op te zetten.
Sommige branches, zoals de bouw, laten juist zien dat de meeste zzp'ers daar wel degelijk als echte ondernemer werken, met eigen klanten, materiaal en risico. Dat neemt niet weg dat de bewijslast bij jou als opdrachtgever ligt zodra de Belastingdienst langskomt.
Dit is wat je morgen anders doet
Wacht niet tot de volgende vacature weer drie maanden openstaat. Breng eerst in kaart welke taken in jouw bedrijf echt persoonlijk contact vragen en welke prima geautomatiseerd kunnen worden, en investeer daar als eerste in. Kijk daarna kritisch naar je arbeidsvoorwaarden, niet alleen het salaris, maar ook roostervrijheid en doorgroeimogelijkheden, want dat weegt voor veel sollicitanten inmiddels zwaarder dan honderd euro extra per maand. En als je toch overweegt zelfstandigen in te huren om de piek op te vangen, regel het contract dan zo dat je niet over een paar maanden alsnog met een naheffing zit.
Wie zelf 45 uur per week blijft draaien om de operatie overeind te houden, heeft geen tijd meer om aan de groei te werken die het vertrouwen van het CBS eigenlijk rechtvaardigt. En dat is precies het probleem dat nu opgelost moet worden, niet volgend kwartaal.