De Belastingdienst klopt aan. Na jaren van gedogen controleert de fiscus nu serieus of de zzp'ers die jij als ondernemer inhuurt, wel echt zelfstandig zijn. Wie fouten maakt, riskeert naheffingen die teruggaan tot 1 januari 2025. Voor ondernemers die met freelancers werken, is dit het moment om de situatie goed te bekijken.
De handhaving op schijnzelfstandigheid is al langer een politiek onderwerp, maar jarenlang stond het moratorium in de weg. Dat moratorium is in 2025 opgeheven. Sindsdien loopt de handhaving, en per 1 januari 2026 zijn de spelregels verder aangescherpt. Wie denkt dat het allemaal nog wel meevalt, heeft het mis.
Wat schijnzelfstandigheid precies inhoudt
Een zzp'er is iemand die zelfstandig werkt, meerdere opdrachtgevers heeft en ondernemersrisico loopt. Schijnzelfstandigheid ontstaat als iemand zich op papier presenteert als zzp'er, maar in de praktijk werkt als werknemer: vaste uren, dezelfde werkplek, aanwijzingen van de leidinggevende, en geen eigen klanten naast jou.
De wet kijkt naar de feiten, niet naar papieren overeenkomsten. Een model-opdrachtenovereenkomst met een handtekening eronder beschermt je niet als de werkelijkheid anders is. De drie kernelementen van een arbeidsovereenkomst zijn arbeid, loon en gezag. Zijn alle drie aanwezig? Dan is er een dienstverband, ongeacht wat er in het contract staat.
Wat er in 2026 veranderd is
De tijdlijn is als volgt:
- Vanaf 1 januari 2025 loopt de handhaving officieel. De Belastingdienst kan naheffingen opleggen die ingaan per die datum.
- Vanaf 1 januari 2026 zijn de regels verder aangescherpt, onder meer via het nieuwe rechtsvermoeden op basis van het uurtarief.
- Vanaf 1 januari 2027 worden ook boetes opgelegd. Maar: als er sprake is van opzet of grove nalatigheid, kunnen die al eerder komen.
In de praktijk begint handhaving met een bedrijfsbezoek. Inspecteurs kijken naar de feiten op de werkvloer, spreken met jou en de opdrachtnemer, en beoordelen de werkrelatie. Bij geconstateerde schijnzelfstandigheid volgen naheffingen voor loonheffing en premies, eventueel met terugwerkende kracht.
Het minimumtarief van €38 per uur
Een concrete nieuwe maatregel is het wettelijk rechtsvermoeden voor zzp'ers met een uurtarief onder de €38. Als een opdrachtnemer minder verdient dan dat bedrag, gaat de wet ervan uit dat er een arbeidsovereenkomst is. De bewijslast verschuift dan naar jou als opdrachtgever: jij moet aantonen dat er géén dienstverband is.
Dit is relevant voor sectoren waar met lage uurtarieven wordt gewerkt, zoals de zorg, schoonmaak, of bepaalde administratieve functies. Maar ook voor ondernemers die al jaren met dezelfde freelancer werken en het tarief nooit hebben herzien.
Een uurtarief boven de €38 is geen vrijwaring. Ook met een hoger tarief kun je te maken krijgen met schijnzelfstandigheid als de werkrelatie daarnaar uitziet.
Wat de Belastingdienst concreet controleert
Bij een bedrijfsbezoek gaat het om de feitelijke situatie. Signalen die de Belastingdienst als aanwijzing beschouwt voor een arbeidsverhouding:
- De opdrachtnemer werkt uitsluitend of bijna uitsluitend voor jou
- Je geeft dagelijkse aanwijzingen over hoe, wanneer en waar het werk gedaan moet worden
- De opdrachtnemer kan zich niet laten vervangen door iemand anders
- Hij of zij gebruikt alleen jouw materialen, gereedschap of systemen
- De samenwerking loopt al jaren zonder onderbreking
Geen van deze punten is op zichzelf doorslaggevend. Het gaat om het totaalplaatje. Maar hoe meer hokjes je aanvinkt, hoe groter het risico.
Zo verklein je het risico als opdrachtgever
Een paar concrete stappen om jezelf in te dekken:
Beoordeel de situatie eerlijk. Stel jezelf de vraag: als deze persoon bij mij solliciteerde als werknemer, zou de functie er dan anders uitzien? Als het antwoord nee is, loopt je risico.
Zorg voor meerdere opdrachtgevers. Een zzp'er die alleen voor jou werkt, lijkt snel op een verkapt werknemer. Bespreek actief of de opdrachtnemer ook elders actief is. Dat is in zijn of haar belang, maar ook in het jouwe.
Geef echte vrijheid. Vastleggen dat de opdrachtnemer zijn eigen werktijden en werkwijze bepaalt, helpt - maar alleen als dat ook in de praktijk zo werkt. Lege tekst in een contract overtuigt niemand.
Gebruik de beoordelingstool van de Belastingdienst. Op de website van de Belastingdienst vind je uitleg over de criteria die gelden bij de beoordeling van arbeidsrelaties. Dit geeft richting, al is het geen formele vrijwaring.
Overweeg alternatieven. Als iemand structureel bij je werkt, zijn er andere constructies die minder risico meebrengen. Payrolling is er een van: de juridische werkgeversverantwoordelijkheid ligt dan bij een externe partij, terwijl de persoon wel bij jou aan het werk is.
Wat dit voor jouw bedrijfsvoering betekent
De aangescherpte handhaving vraagt om een eerlijkere kijk op de flexibele schil van je bedrijf. Wie jarenlang zzp'ers inschakelde om loonkosten te omzeilen, loopt nu tegen de grenzen van de wet aan.
Dat hoeft geen probleem te zijn als de werkrelatie aan de criteria voldoet. Maar het vereist bewuste keuzes. Een arbeidsmarktadviseur of belastingadviseur inschakelen is slim, zeker als je meerdere freelancers langdurig en exclusief inzet. De kosten van een naheffing - met loonheffing over soms jaren terugwerkende kracht - zijn aanzienlijk groter dan een adviesgesprek.
Voor wie juist talent wil aantrekken via echte dienstverbanden, biedt dit ook een kans. Employer branding speelt daarin een steeds grotere rol: een aantrekkelijke werkgever heeft minder reden om naar schijnconstructies te grijpen, en trekt mensen aan die blijven.